تنگ چشم

/tangCeSm/

مترادف تنگ چشم: اندک بین، بخیل، تنگ نظر، کنس، گرسنه چشم، ممسک

متضاد تنگ چشم: دست ودل باز

معنی انگلیسی:
insatiable, avaricious, miser, stingy

لغت نامه دهخدا

تنگ چشم. [ ت َ چ َ / چ ِ ] ( ص مرکب ، اِ مرکب ) کنایه از مردم بخیل و ممسک باشد. ( برهان ). کنایه از بخیل و نوکیسه. ( انجمن آرا ) ( آنندراج ). بخیل و ممسک و نودولت. ( غیاث اللغات ). بخیل و ممسک و فقیر ارذل. ( شرفنامه منیری ). بخیل و ممسک و حریص. ( ناظم الاطباء ). خسیس. لئیم. کوتاه نظر. اندک بین. نظرتنگ. خرده نگرش. بخیل. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ) :
تنگ چشمان را ز تو گردی نخیزد تا بود
لن تنالوا البر حتی تنفقوا در حقشان.
سنائی.
فلک هم ،تنگ چشمی دان که بر خوان ، دفع مهمان را
ز روز و شب دو سگ بسته ست خوانسالار دورانش.
خاقانی.
جهان نیز چون تنگ چشمان دور است
از این تنگ چشمی از این تنگ باعی.
خاقانی.
به بخل اندر چو سوزن تنگ چشمی
که تاری ریسمان در چشمت آید.
اثیر اومانی.
تنگ چشمان نظر به میوه کنند
ما تماشاکنان بستانیم.
سعدی.
برای حاجت دنیا طمع به خلق نبردم
که تنگ چشم تحمل کند عذاب مهین را.
سعدی.
نبینی که چشمانش از کهرباست
وفا جستن ازتنگ چشمان خطاست.
( بوستان ).
عاشقان را گر در آتش می پسندد لطف دوست
تنگ چشمم گر نظر در چشمه کوثر کنم.
حافظ.
رجوع به تنگ چشمی و تنگ و دیگر ترکیبهای آن شود. || مردم نادیده و دیورنگ. ( برهان ). کور و مردم ترک و دیوسار. ( ناظم الاطباء ). || زنی که به غیر از یک شوهر ندیده باشد. ( برهان ) ( ناظم الاطباء ). || معشوق را از آن چشم تنگ گویند که به طرف کسی میل نکند و به حسن خود مغرور است یا از جهت حیابود یا آنکه بر حلال خود نظر داشته باشد چنانکه در قرآن مجید در تعریف حوران بهشتی واقع شده که فیهن قاصرات الطرف ؛ ای زنانی که نظر از شوهر خود نگذرانند و استعمال این لفظ در محل تعریف معشوقان خاصه قدماست ، در کلام متأخرین دیده نشده. ( آنندراج ). صفت معشوق آید چرا که بسوی کسی نمی بیند. ( غیاث اللغات ) :
می و مرغ و ریحان و آواز چنگ
بت تنگ چشم اندر آغوش تنگ.
نظامی ( از آنندراج ).
|| ترکان را نیز گویند. ( برهان ). آنکه چشمی خرد و کشیده دارد چون مردم چین و مغول که چشمانی چون چشم ترکان دارند. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ). کنایه از غلام یا کنیزک ترک است :
بیشتر بخوانید ...

فرهنگ فارسی

( صفت ) ۱- آنکه چشمش تنگ است. ۲ - بخیل ممسک خسیس . ۳ - نظر تنگ .

فرهنگ معین

( ~. چَ یا چِ ) (ص مر. ) بخیل ، ممسک .

فرهنگ عمید

۱. دارای چشمان کوچک و تنگ.
۲. [مجاز] بخیل، ممسک، خسیس، نظرتنگ.
۳. [مجاز] حریص، طمع کار.

مترادف ها

penurious (صفت)
خسیس، بی قوت، فقیر، تنگ چشم

پیشنهاد کاربران

تنگ چشم ؛ دارای چشمی ریز همچون چشم برخی از چینیان و ترکان :
تنگ چشمان معنیم هستند
که رخ از چشم تنگ بربستند.
نظامی.
اندک بین، بخیل، تنگ نظر، کنس، گرسنه چشم، ممسک، خسیس
چشم تنگ ترکان :
دکتر شفیعی کدکنی در مورد " چشم تنگ ترکان" می نویسد : ( ( ترکان مهاجر به سرزمین های ایرانی که از آن سوی مرزهای شرقی آمده بودند و بیشتر سپاهیان و بردگان را تشکیل می دادند به داشتن چشمان تنگ معروف بوده اند و تصاویر بسیاری در باب تنگی چشم اینان ( که ضمناً زیبا نیز شناخته می شده است ) در شعر فارسی و عربی قرون چهارم و پنجم دیده می شود. ) )
...
[مشاهده متن کامل]

( ( می نبینید آن سفیهانی که تُرکی کرده اند
همچو چشم تنگِ ترکان گورِ ایشان تنگ و تار ) )
( تازیانه های سلوک، نقد و تحلیل قصاید سنائی، دکتر شفیعی کدکنی، زمستان ۱۳۸۳، ص 326. )

بپرس